Osmanlı padişahlarının hünerlerini, tahta çıkışlarını ve seferlerini anlatan iki ciltlik resimli saray tarihidir. Birinci cilt Osman Gazi'den Yavuz Selim'e, ikinci cilt Kanunî Sultan Süleyman'a ayrılır.

Hünernâme'yi kim yazdı, kim resimledi?

Metin Seyyid Lokman'ındır. Resimler Nakkaş Osman ve ekibinin elinden çıkmıştır.

İki cilt de Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'ndedir: birinci cilt H.1523, ikinci cilt H.1524 numarasıyla.

← Rehberler

Hünernâme nedir?

Hünernâme, Seyyid Lokman'ın yazıp Nakkaş Osman atölyesinin resimlediği, Osmanlı padişahlarının hünerlerini anlatan iki ciltlik resimli saray tarihidir.

Kavram rehberi · 5 dk · İlayda

Hünernâme, Osmanlı sarayının kendi tarihini resimle anlattığı büyük bir yazmadır. Adı, padişahların hünerlerinden gelir: kuvvet, okçuluk, av ve savaş. Metni Seyyid Lokman yazdı, resimlerini Nakkaş Osman'ın atölyesi yaptı. Eser iki cilttir ve ikisi de Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde durur: birinci cilt H.1523, ikinci cilt H.1524.

İki cilt, bir hanedan

Birinci cilt hanedanı baştan anlatır. Acâib'deki yapraklar Osman Gazi'nin portresiyle açılır, cülus ve fetihlerle Orhan Gazi, I. Murad, Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmed, II. Murad, Fatih, II. Bayezid ve Yavuz Selim'e ilerler. İkinci cilt tek bir padişaha ayrılmıştır: Kanunî Sultan Süleyman. Seferleri, şehzadelerin düğünleri, saraydaki ölümler ve Sigetvar'daki son sefer bu ciltte sırayla gelir.

Hünernâme yalnızca savaş anlatmaz. Birinci ciltte Topkapı'nın avluları da resmedilir; saray, destanın sahnesi olur.

Bâb-ı Saadet, İkinci Avlu ve Kubbealtı. · TSMK H.1523, fol. 19a

Hünerin bedeni

Kitabın adını en iyi anlatan sahneler, padişahın bir şeyi kendi eliyle yaptığı anlardır. Aşağıdaki yaprakta Orhan Gazi ağır gürzünü kaldırıp dizlerinin üstünde tutuyor. Hünernâme yapraklarının bir kısmı Commons'ta yanlış adla dolaşıyor; örneklerini Osman değil, Orhan hikâyesinde anlattık.

Orhan Gazi’nin kuvvet gösterisi: gürzü kaldırıp dizlerinin üstünde tutması — Orhan Gazi'nin kuvvet gösterisi: gürzü kaldırıp dizlerinin üstünde tutması. · TSMK H.1523, fol. 68b

Aynı kalıp başka padişahlarda da tekrarlanır: II. Murad'ın bir elçinin huzurunda hedefe ok atması, Fatih'in Atmeydanı'ndaki Yılanlı Sütun'a şeşper atışı, Yavuz Selim'in Nil kıyısında timsah kesmesi. Hüner burada bir gösteridir ve şahitlerin önünde yapılır.

Sefer ve kuşatma

Hünernâme'nin büyük sayfalarının birçoğu seferlere ayrılmıştır. Kale, ordu ve padişah aynı sayfaya sığar; kuşatma düzeni sayfanın mimarisini kurar.

Macarların Niğbolu Kalesi’ni muhasarası ve Yıldırım Bayezid’in gelişi (1396) — Macarların Niğbolu Kalesi'ni muhasarası ve Yıldırım Bayezid'in gelişi (1396). · TSMK H.1523, fol. 108b

İkinci ciltte aynı dil Kanunî'nin seferlerine taşınır. Mohaç, Budin, İstolni Belgrad ve Sigetvar yaprakları bu ciltten.

Mohaç Savaşı 1526 — Mohaç Savaşı (1526). · TSMK H.1524, fol. 256b

Nasıl okunur

Önce padişahı bulun: cülusta tahtta, seferde atın üstünde, hüner sahnesinde ortadadır. Sonra çevresindeki kalabalığa bakın; görevlilerin padişaha uzaklığı mertebelerini gösterir. Son olarak künyeye bakın: Hünernâme yapraklarının çoğu Commons taramalarından gelir ve bazı dosya adları yanlıştır. Acâib'de her yaprağın künyesinde raf numarası, varak ve varsa araştırma notu durur; "doğrulanmalı" yazan notlar henüz kesinleşmemiş folyoları gösterir.

Yaprakların hepsi için Hünernâme I ve Hünernâme II eserlerine, saray resminin geri kalanı için Saray ve Güç odasına bakın. Minyatürün genel dili için Minyatür nedir? rehberi iyi bir başlangıçtır.

Sık sorulanlar

Hünernâme nedir?: Osmanlı padişahlarının hünerlerini, tahta çıkışlarını ve seferlerini anlatan iki ciltlik resimli saray tarihidir. Birinci cilt Osman Gazi'den Yavuz Selim'e, ikinci cilt Kanunî Sultan Süleyman'a ayrılır.
Hünernâme'yi kim yazdı, kim resimledi?: Metin Seyyid Lokman'ındır. Resimler Nakkaş Osman ve ekibinin elinden çıkmıştır.
Hünernâme nerede?: İki cilt de Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'ndedir: birinci cilt H.1523, ikinci cilt H.1524 numarasıyla.