Hüsrev ile Şîrîn nedir?
Hüsrev ile Şîrîn, Nizâmî'nin Hamse'sinin ikinci mesnevisi olan, Sâsânî hükümdarı Hüsrev ile Şîrîn'in ve araya giren Ferhâd'ın aşk hikâyesidir; İslam kitap sanatında en çok resimlenen aşk anlatılarından biridir.
Kavram rehberi · 5 dk · İlayda
Hüsrev ile Şîrîn, Genceli Nizâmî'nin 12. yüzyılda yazdığı Hamse'nin ikinci mesnevisidir. Sâsânî hükümdarı Hüsrev ile Ermeni prensesi Şîrîn'in aşkını anlatır; ikisinin arasına bir taş ustası, Ferhâd girer. Hikâye o kadar çok resimlendi ki sahneleri kalıplaştı: bir yaprakta göl, dağ ya da meclis görürseniz hangi anın seçildiğini çoğu zaman tanırsınız.
Hikâye üç düğümde
Hüsrev ile Şîrîn birbirini tanımadan karşılaşır: Şîrîn yolda yıkanırken Hüsrev onu uzaktan görür. Uzun bir ayrılık ve arayış başlar.
Ferhâd, Şîrîn'e âşık olur. Şîrîn'in sarayına süt taşıyacak bir ark açmak için dağı oymayı üstlenir. Hüsrev rakibinden kurtulmak için ona Şîrîn'in öldüğü haberini yollatır; Ferhâd bu haberle canına kıyar.
Sonunda Hüsrev ile Şîrîn evlenir. Nizâmî hikâyeyi burada bitirmez: Hüsrev oğlu Şîrûye tarafından öldürülür, Şîrîn de onun yanında kendi canına kıyar. Hikâyenin yazılmış hâli bu yüzden bir kavuşma kadar bir yastır.
Minyatürde üç sahne
İlk kalıp bakıştır: su, uzaktan bakan bir atlı, saklanan ya da saklanmayan bir beden. Ressamlar her seferinde biraz farklı kurar ama öğeler aşağı yukarı aynı kalır.
İkinci kalıp emektir: kaya, keski ve ark. Resim Ferhâd'ın işini gösterir; hikâyeyi bilmeyen biri bile sahneyi bir sınav olarak okur.
Üçüncü kalıp düğün meclisidir. Hikâyenin en mutlu ama en kısa anıdır; acı son çoğu zaman resimde yer almaz.
Bu üç yaprak 931 / 1524–25 tarihli bir Hamse nüshasından. Sahneleri adım adım okumak için Hüsrev ile Şîrîn'in üç sahnesi hikâyesine bakın.
Aynı hikâye, başka eller
Nizâmî'den sonra birçok şair aynı konuyu yeniden yazdı. Emir Hüsrev Dihlevî Nizâmî'nin izinde kendi Hamse'sini yazdı. Hâtifî Husrev ü Şîrîn'ini yazdı; arşivde onun küçük bir nüshası var: Hâtifî, Husrev ü Şîrîn. Anadolu'da Şeyhî Türkçe bir Hüsrev ü Şîrîn kaleme aldı. Metin değiştikçe resimde de vurgu değişir: Hâtifî nüshasında meclis, av ve savaş sahneleri öne çıkar.
Aşk anlatılarını birlikte görmek için Aşk ve Hikâye odasına bakın. Destan ve canavar sahneleri için Şehnâme'nin ejderhaları rehberi bir başka kapıdır.
Sık sorulanlar
- Hüsrev ile Şîrîn'i kim yazdı?
- Genceli Nizâmî, 12. yüzyılda beş mesnevilik Hamse'sinin ikincisi olarak yazdı. Sonraki yüzyıllarda başka şairler de aynı hikâyeyi yeniden yazdı.
- Ferhâd kimdir?
- Şîrîn'e âşık olan taş ustasıdır. Şîrîn için dağı oyup süt akıtacak bir ark açar; Hüsrev'in yolladığı yalan haberle canına kıyar.
- Hüsrev ile Şîrîn minyatürde nasıl tanınır?
- Üç kalıp sık görülür: gölde yıkanan Şîrîn'i uzaktan gören atlı, keskiyle dağı oyan Ferhâd ve düğün meclisi.
